Aansprakelijkheid bij paard en kar

De menner is een bestuurder

De menner moet zich gedragen als bestuurder en rekening houden met de gewone verkeersregels. Denk aan voorrang verlenen, stoppen voor rood licht, rekening houden met verkeersborden, richting aangeven bij afslaan en voldoende rechts houden. Ook ruiters en geleiders van rij- of trekdieren worden in het verkeer als bestuurders behandeld. Dat is belangrijk, omdat zij niet dezelfde positie hebben als voetgangers. Wie met een paard op, naast of voor een wagen aan het verkeer deelneemt, heeft dus verkeersrechtelijke verplichtingen.

Plaats op de weg

Een bespannen wagen gebruikt in beginsel de rijbaan. Een stoep, voetpad of fietspad is daarvoor niet bedoeld. De combinatie moet zoveel mogelijk rechts rijden, tenzij de situatie op de weg dat tijdelijk onmogelijk of onveilig maakt. Voor ruiters gelden specifieke regels over ruiterpaden, berm en rijbaan. Bij een paard en kar zal men in principe op de rijbaan rijden. Drukke wegen, smalle wegen, rotondes, kruispunten en wegen met hoge snelheden kunnen extra risico’s opleveren. Daarom is het verstandig vooraf na te denken over de route.

Voorrang, afslaan en richting aangeven

Voor paard en kar gelden de gewone voorrangsregels. Bij kruispunten, uitritten en rotondes moet de menner net als andere bestuurders goed opletten en voorspelbaar handelen. Bij afslaan moet tijdig worden gekeken of er verkeer achter of naast de combinatie rijdt. Richting aangeven kan met armgebaren of met een duidelijk zweepgebaar. Omdat niet elke weggebruiker deze signalen goed begrijpt, is extra voorzichtigheid evenwel nodig. De menner moet rekening houden met de lengte van de combinatie, de draaicirkel van de kar en de reactiesnelheid van het paard. Een paard en kar kan niet even snel corrigeren zoals een auto. Geef daarom tijdig richting aan, kijk goed achterom en neem voldoende ruimte bij het afslaan.

Verlichting en zichtbaarheid

Zichtbaarheid is een belangrijk aandachtspunt. Bij schemer, donker, regen, mist of slecht zicht moet de combinatie goed zichtbaar zijn. Denk aan verlichting aan de voorkant en achterkant van de kar, reflectoren, reflecterende kleding, reflectiemateriaal aan het paard en opvallende dekens of beenreflectoren. Goede zichtbaarheid is niet alleen belangrijk om aan regels te voldoen. Het verkleint ook de kans dat een automobilist, fietser of vrachtwagenchauffeur de combinatie te laat ziet. Dat is extra belangrijk, omdat paarden kunnen schrikken van plotseling remmen, hard geluid of voertuigen die te dicht naderen.

Inhalen en passeren door andere weggebruikers

Andere weggebruikers moeten extra voorzichtig zijn in de buurt van paarden. Een paard kan schrikken van toeteren, hard optrekken, hoog motorgeluid, rammelende lading, klapperende zeilen, een vrachtwagen die te dicht passeert of een fietser die plotseling langsschiet. Wie een paard en kar passeert, moet snelheid minderen, afstand houden en ruim inhalen. Vooral landbouwvoertuigen, vrachtwagens, motoren en bromfietsen kunnen veel geluid of luchtverplaatsing veroorzaken. Dat betekent niet dat zij niet mogen passeren, maar wel dat zij dit rustig en voorspelbaar moeten doen. Ook fietsers en wielrenners doen er goed aan zich tijdig kenbaar te maken en niet rakelings langs de combinatie te rijden.

Paard en kar veroorzaken schade aan een andere weggebruiker

Een paard en kar kan schade veroorzaken aan een auto, fietser, voetganger, scooter, hek, gevel, verkeersbord of geparkeerd voertuig. Dat kan gebeuren doordat de kar uitzwaait, het paard schrikt, de combinatie te weinig ruimte neemt of de menner een verkeerssituatie verkeerd inschat. Als de schade voortkomt uit het eigen gedrag van het paard, komt artikel 6:179 BW in beeld. De bezitter van het paard kan dan aansprakelijk zijn. Daarnaast kan het handelen van de menner relevant zijn. Als de menner onvoldoende rechts hield, onduidelijk afsloeg, geen richting aangaf, te weinig rekening hield met de breedte van de kar of met een onervaren paard een te drukke route koos, kan dat leiden tot diens aansprakelijkheid. Bij schade in het verkeer wordt dus niet alleen gekeken naar het paard, maar ook naar het totale gedrag van de combinatie.

Schade aan het paard door een andere verkeersdeelnemer

Het omgekeerde kan ook gebeuren. Een automobilist, motorrijder, fietser, vrachtwagenchauffeur of bestuurder van een landbouwvoertuig kan schade aan het paard veroorzaken. Denk aan te dicht passeren, hard toeteren, te snel inhalen, een onverwachte manoeuvre of een aanrijding met de kar of het paard. In zo’n geval kan de andere verkeersdeelnemer aansprakelijk zijn als zijn gedrag onzorgvuldig was. Toch blijft de toedracht belangrijk. Als het paard door eigen gedrag plotseling de weg op springt, kan ook de dieraansprakelijkheid of eigen schuld van de eigenaar of menner een rol spelen. Daarom moet altijd worden onderzocht wat de directe oorzaak van de schade was.

Passagier raakt gewond tijdens een rit met paard en kar

Letsel van een passagier is een belangrijk aansprakelijkheidsscenario. Denk aan iemand die in een koets, huifkar of menwagen meerijdt en gewond raakt doordat de kar kantelt, het paard schrikt of de menner de controle verliest. Een passagier heeft meestal weinig invloed op het paard, de route, de snelheid en de staat van de kar. Een uitspraak van 2013 toont het een en ander aan. Toen liep een passagier ernstig letsel op tijdens een rit met een door een paard getrokken wagonette. Het paard ging zonder commando in draf, waarna de wagen in een uitgesleten spoor terechtkwam en kantelde. De rechtbank paste artikel 6:179 BW toe en oordeelde dat de schade voor rekening van de eigenaar/menner kwam. Het beroep op eigen schuld van de passagier slaagde niet, omdat zij geen beslissende invloed had op het paard of de rit. Deze zaak laat zien dat passagiers niet zomaar worden geacht het volledige risico van een rit met paard en kar te dragen. Zeker bij georganiseerde of begeleide ritten mag worden verwacht dat de menner, eigenaar of organisator de risico’s beheerst.

Passagier veroorzaakt zelf schade

Een passagier kan desondanks zelf schade veroorzaken. Denk aan een passagier die plotseling opstaat, de kar uit balans brengt, aan de leidsels komt, het paard laat schrikken, iets uit de kar laat vallen of duidelijke veiligheidsinstructies negeert. Als daardoor schade ontstaat, kan de passagier zelf aansprakelijk zijn. Dat betekent niet dat de menner geen verantwoordelijkheid meer heeft. De menner moet passagiers vooraf duidelijke instructies geven en zorgen dat zij veilig kunnen zitten. Bij commerciële ritten, huifkarren, trouwkoetsen en evenementen is het verstandig om vooraf uit te leggen dat passagiers moeten blijven zitten, geen plotselinge bewegingen mogen maken en het paard niet mogen aanraken of voeren zonder toestemming.

Paard schrikt, slaat op hol of wijkt onverwacht uit

Veel schadegevallen met paard en kar ontstaan door schrikgedrag. Een paard kan reageren op een hard geluid, een passerend voertuig, een hond, een kinderwagen, een vlag, een plastic zak of een onverwachte beweging. Als het paard daardoor schade veroorzaakt, kan dit vallen onder de eigen energie van het dier. De bezitter van het paard kan dan aansprakelijk zijn, ook als hij het paard niet bewust zo heeft aangestuurd. Toch kunnen andere omstandigheden de aansprakelijkheid beïnvloeden. Als een automobilist opzettelijk toetert, rakelings passeert of met hoge snelheid langs een zichtbaar onrustig paard rijdt, kan die derde zelf aansprakelijk zijn of medeaansprakelijk worden geacht. Ook hier is de feitelijke toedracht bepalend.

Schade door een gebrek aan de kar of tuigage

Een defecte kar of slecht onderhouden tuigage kan grote gevolgen hebben. Een gebroken leidsel, los wiel, kapotte rem, slecht passend borsttuig, ondeugdelijke dissel of uitstekende bout kan leiden tot schade aan het paard, aan passagiers of aan andere weggebruikers. Voor vertrek moet daarom worden gecontroleerd of de combinatie veilig is. Bij professionele dienstverlening ligt de lat hoger. Wie een paard beleert, traint, verhuurt of tegen betaling ritten aanbiedt, moet zorgen voor deugdelijk materiaal. Een uitspraak van het Hof ’s-Hertogenbosch van 22 november 2022 (ECLI:NL:GHSHE:2022:4105) is hierbij relevant. In die zaak raakte een paard ernstig gewond tijdens het beleren voor de kar door een gebrek aan de gebruikte kar. Het hof oordeelde dat de opdrachtnemer aansprakelijk was op grond van artikel 6:77 BW.

Schade tijdens een evenement, optocht of commerciële rit

Bij evenementen, optochten, trouwritten, toeristische rondritten of commerciële huifkarroutes zijn vaak meerdere partijen betrokken. Denk aan de eigenaar van het paard, de menner, de organisator, de verhuurder van de koets, een manege, een gemeente of een evenementenbureau. De aansprakelijkheid kan dan afhangen van de gemaakte afspraken, de vergunning, het toezicht, de routekeuze en de veiligheidsmaatregelen.

Ook de organisator kan een belangrijke verantwoordelijkheid hebben. Wie een evenement of rit organiseert, moet vooraf nadenken over de veiligheid van deelnemers, passagiers, omstanders en andere weggebruikers. Daarbij horen bijvoorbeeld een geschikte route, duidelijke instructies, voldoende begeleiding, afspraken over snelheid en afstand, toezicht bij drukke punten en maatregelen om onverwachte situaties te voorkomen. Als de organisator onvoldoende veiligheidsmaatregelen neemt of risico’s negeert die redelijkerwijs voorzienbaar waren, kan hij mede aansprakelijk worden gesteld voor schade.

Aansprakelijkheidsverzekering voor particulieren

Bij hobbymatig bezit van een paard kan de aansprakelijkheidsverzekering voor particulieren soms dekking bieden voor schade die het paard aan anderen veroorzaakt, maar dit is niet altijd het geval. De AVP-verzekering biedt dekking indien het dier beschouwd wordt als een huisdier en bijvoorbeeld uitbreekt en schade veroorzaakt. Echter, er zijn ook verzekeraars die beperkingen of uitsluitingen hanteren en de aansprakelijkheid voor paarden niet dekken. Voor mennen is extra controle nodig. Een gewone AVP kan beperkingen bevatten voor sport, wedstrijden, medesporters, betaalde activiteiten, schade aan gezinsleden of schade tijdens georganiseerde ritten. Daarom is het verstandig om vooraf bij de verzekeraar te vragen of hobbymatig rijden met paard en kar onder de dekking valt.

Speciale WA-verzekering voor paarden

Een speciale WA-verzekering voor paarden is bedoeld voor schade die het paard aan anderen veroorzaakt. Deze verzekering kan nuttig zijn wanneer de gewone AVP onvoldoende duidelijkheid biedt of wanneer de eigenaar meer zekerheid wil. De dekking ziet dan meestal op aansprakelijkheid voor schade aan derden, niet op schade aan het eigen paard. Soms wordt deze verzekering ook wel de Hippo Aansprakelijkheidsverzekering of de Aansprakelijkheidsverzekering Paard genoemd. Let in ieder geval op wat is gedekt, wat het verzekerd bedrag is, de uitsluitingen en de vraag of mennen, ritten op de openbare weg, wedstrijden of evenementen zijn meeverzekerd. Ook kan de dekking verschillen voor particuliere eigenaren en bedrijfsmatige gebruikers.

Koetsiersverzekering of menverzekering

Een koetsiersverzekering of menverzekering kan specifiek relevant zijn voor schade tijdens het mennen. Deze verzekering kan zien op de aansprakelijkheid van de menner of koetsier in een bepaalde hoedanigheid. De exacte dekking hangt af van de polis. Soms kan een verzekeraar eisen stellen aan ervaring, opleiding, menbewijs, recreatief gebruik of het soort activiteit. Het is daarom belangrijk om te controleren of de verzekering ook geldt tijdens ritten op de openbare weg, met passagiers, tijdens evenementen of met een paard van iemand anders.

Menwagen-, koets- of rijtuigverzekering

Een menwagen-, koets- of rijtuigverzekering is een andere verzekering dan een aansprakelijkheidsverzekering. Deze verzekering richt zich op schade aan de kar of het rijtuig zelf. Denk aan beschadiging, diefstal, verlies, brand of schade aan accessoires en tuigage. Dit is vooral relevant bij dure menwagens, marathonwagens, authentieke rijtuigen, trouwkoetsen of materiaal dat vaak wordt gebruikt. De gewone aansprakelijkheidsverzekering vergoedt doorgaans geen schade aan het eigen bezit. Wie de kar zelf wil beschermen, heeft dus een aparte cascodekking nodig.

Paardenverzekering

Een paardenverzekering kan schade aan het paard zelf dekken. Afhankelijk van de gekozen dekking kan het gaan om overlijden, blijvende ongeschiktheid, medische kosten, operatiekosten of schade na een ongeval. Dit is iets anders dan aansprakelijkheid voor schade aan anderen. Als een paard gewond raakt bij een ongeval met de kar, is het dus belangrijk om te kijken of er een paardenverzekering is. Ook moet worden onderzocht of een andere partij aansprakelijk is, bijvoorbeeld een automobilist, organisator, menner of professionele trainer. De paardenverzekering en aansprakelijkheidsclaim kunnen naast elkaar een rol spelen.

Bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering en evenementenverzekering

Voor maneges, trainingsstallen, koetsbedrijven, huifkarbedrijven, evenementen en commerciële ritten is een particuliere verzekering meestal onvoldoende. Dan is een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering of evenementenverzekering nodig. Deze moet specifiek aansluiten bij het werken met paarden, passagiers en activiteiten op de openbare weg. Controleer of schade door paarden, schade aan passagiers, schade aan vrijwilligers, schade tijdens evenementen, schade door personeel en schade met rijtuigen is meeverzekerd. Bij commerciële activiteiten zijn de financiële risico’s groot, zeker bij letselschade.