Skip to contentWA.nl logo
WA.nl logo
Geen resultaten
    WA.nl logo
    Geen resultaten

      Online oplichting en aansprakelijkheid

      Elk jaar worden talloze Nederlanders het slachtoffer van online oplichting. In veel gevallen is het slachtoffer het geld bovendien onherroepelijk kwijt. Volgens het CBS is dit bij ruim 90% van de slachtoffers het geval, terwijl ruim 3% van de Nederlanders van 12 jaar of ouder aangeeft slachtoffer te zijn geworden van online oplichting. Vooral aankoopfraude via tweedehandsverkoopsites komt daarbij vaak voor, maar ook andere vormen van online oplichting zijn niet zeldzaam.

      Verschillende vormen van online oplichting

      Oplichters zijn vaak mensen uit landen met een laag inkomen, waar 50 euro al gelijk staat aan een weekinkomen. Ze gaan vaak heel gewiekst te werk en ze vinden steeds weer nieuwe manieren om slachtoffers op te lichten. Toch zijn er een aantal populaire vormen van online oplichting, zoals WhatsApp-fraude en Marktplaats-scams.

      Meer over de aansprakelijkheid bij cybercriminaliteit

      Online daten en oplichting

      Veel oplichters zoeken slachtoffers via datingsites of sociale media. Vaak zet men eerst in op plezierig contact met het slachtoffer en snel blijkt men veel gemeen te hebben. Na enige tijd komt uiteindelijk de roep om financiële hulp. Vaak begint het met de belofte om naar het slachtoffer toe te komen, maar dan blijkt daar altijd wel iets tussen te komen. Bijvoorbeeld een probleem met de reisdocumenten of een ziekte in de familie. Op dit punt is het eigenlijk vanzelfsprekend geworden dat het slachtoffer meer financiële hulp biedt. De romantische gevoelens voorkomen dat er alarmbellen afgaan en hierdoor loopt de schade soms op tot tien- of zelfs honderdduizenden euro's. Toch zijn er een aantal zaken die dergelijke oplichters met elkaar gemeen hebben:

      • De datingpartner is vaak buitenlands. Vooral de Amerikaanse nationaliteit wordt vaak gebruikt, maar meestal bevindt men zich omwille van hun functie in Afrika of het Midden-Oosten.

      • Mannelijke datingpartners zijn vaak ondernemers of militairen.

      • De datingpartner belooft om naar het slachtoffer toe te komen, maar stuit altijd maar weer op problemen.

      • De datingpartner heeft problemen om bij zijn of haar geld te komen en wil geld lenen.

      Microsoft-scams

      Bij deze vorm van oplichting wordt het slachtoffer gebeld door iemand die zich voordoet als een Microsoft-medewerker. Veel mensen maken gebruik van het besturingssysteem Microsoft en dus is dit voor criminelen een eenvoudige manier om het vertrouwen te winnen. Vaak zegt de oplichter dat de computer geïnfecteerd is en dat er hierdoor een veiligheidsrisico is. Vervolgens neemt de oplichter via Teamviewer de computer over en worden er allerlei foutmeldingen getoond. Uiteindelijk wil de oplichter de computer wel schoonmaken, maar daarvoor moet er eerst een betaling worden uitgevoerd. Het slachtoffer doet dit, maar dit lijkt niet te lukken en dus vraagt de oplichter om het nog eens te proberen. In de praktijk worden alle betalingen wel gewoon uitgevoerd.

      Klantenservice-scams

      Bij deze vorm van oplichting bellen slachtoffers zelf naar een valse klantendienst. De oplichters plaatsten bijvoorbeeld advertenties op Google en het slachtoffer denkt wel degelijk uit te komen bij de klantendienst van een betrouwbaar bedrijf. Hierdoor vertrouwen ze op de eerlijkheid van de gesprekspartner. Vaak wordt er uiteindelijk een betaling gevraagd, bijvoorbeeld om de diensten uit te breiden zodat het probleem zich niet meer voordoet.

      Marktplaats-scams

      In dit geval denkt men contact te hebben met een handelaar, maar gaat het eigenlijk om een oplichter. De oplichter stuurt een betaalverzoek en het slachtoffer gaat over tot betalen, maar ontvangt de producten nooit. We spreken hier van een Marktplaats-scam, maar in de praktijk komt het ook op talloze andere verkoopplatformen voor. Dit is ook het geval voor Facebookgroepen. Vooral bij gewilde artikelen zoals tickets voor concerten of sportwedstrijden is het opletten geblazen.

      Een variant hierop is de Tikkie-scam waarbij het slachtoffer contact heeft met een koper of verkoper die een Tikkie stuurt. Het slachtoffer denkt een betaling uit te voeren, maar de betaalpagina is eigenlijk een kopie van de Tikkie-site.

      Bij twijfel over de betrouwbaarheid van de verkoper, is het aan te raden om contact op te nemen met de website-eigenaar (bv. Marktplaats of Etsy). Controleer ook de verkopersgegevens en gebruik de app Stop Heling om na te gaan of een product als gestolen staat geregistreerd.

      WhatsApp-oplichting

      De oplichters doen zich voor als een bekende en vragen om geld. Daarbij hebben ze vaak heel goede smoesjes en baseren ze zich op gegevens die ook via sociale media te verkrijgen zijn. Ze weten bijvoorbeeld dat een zoon van het slachtoffer op reis is naar Thailand en ze vragen in zijn naam om geld. Deze vorm van oplichting wordt ook wel eens hulpvraagfraude of vriend-in-noodfraude genoemd. Bij de nieuwste vormen van oplichting maken de oplichters zelfs gebruik van stemgeluiden. Kenmerkend voor WhatsApp-oplichting is onder meer:

      • Het gaat om een zogenaamde bekende die vanaf een onbekend nummer stuurt, vaak heeft men juist een nieuw nummer.

      • De naam en de profielfoto zijn correct. Soms gebruikt men ook andere informatie die via sociale media te achterhalen is.

      • Er wordt aan het slachtoffer gevraagd om iets voor te schieten en vaak is er veel haast bij.

      • De gesprekspartner kan of wil niet anders communiceren.

      • Bij het bellen hoort men soms de stem van het slachtoffer die bijvoorbeeld enkele keren ‘hallo' zegt, waarna het gesprek stopt. Dit gaat om geluidsfragmenten die men heeft kunnen vergaren uit eerdere telefoongesprekken. Soms maakt men ook gebruik van stemgeluiden die via sociale media te vinden zijn.

      Omdat het geld vrijwillig wordt overgemaakt, kan de bank vrijwel nooit aansprakelijk worden gesteld. Bovendien is het heel moeilijk om de betaling nog tegen te houden. Vaak is het slachtoffer wel degelijk het geld kwijt.

      Meer informatie over geld overmaken en foutief geld overmaken

      Fraude via valse berichten en mails

      Fraudeurs maken vaak gebruik van actuele situaties om bankgegevens van slachtoffers te verkrijgen. Daarbij doet men zich vaak voor als een officiële instantie, zoals de Rijksoverheid. Zo waarschuwde de Fraudehelpdesk recent nog voor sms'jes over een extra zorgtoeslag. Vaak willen de oplichters op deze manier persoonsgegevens verzamelen om ze later voor oplichtingspraktijken te misbruiken.

      Een opvallende vaststelling is dat fraudeurs steeds vaker malafide QR-codes in hun mails gebruiken, met als doel het slachtoffer naar een website te lokken om er de bankgegevens buit te maken. De praktijk leert ons namelijk dat slachtoffers meer vertrouwen hebben in QR-codes dan in linkjes.

      Van online oplichting naar bruikbare middelen

      Na het afhandig maken van middelen zal de oplichter het geld in bruikbare financiële middelen omzetten. Er zijn verschillende manieren waarop een oplichter dit kan doen.

      Cryptovaluta ­blijven een populair middel bij oplichters. Ze zijn grotendeels anoniem en er zijn gespecialiseerde diensten die worden gebruikt om de geldstromen ontraceerbaar te maken. Vervolgens kunnen de cryptomunten eenvoudig opnieuw in andere valuta worden omgezet.

      Een andere manier is om het slachtoffer waardevolle artikelen te laten bestellen. Dit doet men bijvoorbeeld bij Tikkie-scams en Microsoft-scams: de uitgevoerde betalingen worden voor dergelijke artikelen gebruikt. De spullen worden vervolgens door de webwinkel verzonden naar een adres. Hiervoor maakt men vaak gebruik van leegstaande panden of panden die te koop zijn. Criminelen verkrijgen zo onder andere juwelen, merkkleding, telefoons en horloges die ze vervolgens weer verkopen op de zwarte markt. Ook cadeaukaarten worden gebruikt. Daarvoor maakt de oplichter vaak gebruik van een e-mailadres dat voor de webwinkel betrouwbaar lijkt. Zo wordt de cadeaukaart voor Ophélie de Ligt verzonden naar het mailadres van opdeligt1@hotmail.com. Bij deze werkwijze is het soms nog mogelijk om in te grijpen. Het is dan wel belangrijk dat het slachtoffer voldoende snel actie onderneemt.

      Aansprakelijkheid en vergoeding bij online oplichting

      De partij die oplicht is aansprakelijk voor zijn malafide zaakjes en riskeert zelfs hoge straffen, maar hiervoor moet wel zijn identiteit kunnen worden achterhaald. Daar loopt het echter vaak mis. Daarom gaan slachtoffers wel vaker na of een andere partij, zoals de bank of een platform als Marktplaats, aansprakelijk kan worden gesteld. Ook dit is helemaal niet zo eenvoudig. Een bank is bijvoorbeeld niet aansprakelijk voor WhatsApp-fraude omdat het slachtoffer hier zelf een fout heeft gemaakt en de bank niks kan worden verweten.

      Ook platformen als Marktplaats zijn heel moeilijk aansprakelijk te stellen, net als bedrijven waarvan de merknaam wordt misbruikt. Dit omdat de platformen eigenlijk geen fout hebben begaan. Slechts in uitzonderlijke gevallen is dit anders, bijvoorbeeld als er kan worden aangetoond dat er onvoldoende gevolg is gegeven aan eerdere meldingen over frauduleuze verkopers.

      Net omdat er zo weinig verhaalmogelijkheden zijn, is het afsluiten van een cyberverzekering aan te raden. Bepaalde gevallen van online oplichting worden namelijk door een cyberverzekering gedekt. Het gaat dan niet alleen om een vergoeding bij het verlies van geld, maar vaak ook om juridische en technische ondersteuning.

      Meer informatie over de cyberverzekering

      Veelgestelde vragen over online oplichting

      De oplichter heeft spullen gekocht met mijn geld. Wat kan ik doen?

      In veel gevallen levert een webwinkel bestellingen heel snel en is het moeilijk om de levering tijdig ongedaan te maken. Als het product al is geleverd, is er niks meer aan te doen. Wie snel is, kan nog tijdig ingrijpen. Oplichters werken echter vaak via tussenbetaaldiensten zodat het niet meteen duidelijk is naar welke partij de werkelijke betaling gaat. Tussenpersonen als PAY kunnen wel vrijgeven aan welke ondernemer de betaling is uitgevoerd. Neem altijd zo snel mogelijk contact op met de tussenpersoon of webwinkel want hoe langer er wordt gewacht, hoe groter de kans is dat er niks meer aan te doen valt.

      Wat kan ik doen om WhatsApp-fraude te voorkomen?

      Bel de gesprekspartner altijd op met een nummer waarover men daadwerkelijk beschikt. Let echter nog steeds op, want soms hebben criminelen ook het echte WhatsApp-account kunnen kapen. Maak bovendien geen geld over zolang het niet mogelijk is om alles goed te verifiëren. Alleen stemgeluiden volstaan daarbij niet. Spreek ook iets af met vrienden of familie, zoals een geheim codewoord bij problemen. Ook is het mogelijk om te vragen naar persoonlijke informatie waarover enkel de gesprekspartner kan beschikken, zoals de naam van de eerste hond. Doe verder altijd aangifte van (pogingen tot) WhatsApp-fraude. Aangifte van WhatsApp-fraude kan sinds mei 2020 online. Voorkom bovendien dat criminelen het WhatsApp-account kunnen hacken en stel tweefactorauthenticatie in.

      Ik heb een product gekocht maar krijg het niet geleverd. Wat kan ik doen?

      Neem eerst contact op met de koper en stuur deze een aangetekende brief. Zo kan worden uitgesloten dat het om een misverstand gaat. Dien vervolgens een klacht in, bijvoorbeeld bij de Stichting Webshop Keurmerk, Thuiswinkel Waarborg of een geschillencommissie. Als er geen geschillencommissie is, is het mogelijk om zich meteen tot de rechter te wenden. Bij een koop van een particulier is dit ook het geval. Bij oplichting is het noodzakelijk om dit te melden bij het Landelijke Meldpunt Internetoplichting. Verder is het altijd aan te raden om melding te doen bij de Fraudehelpdesk.

      Ik heb op een link in een mail geklikt en ik denk dat het frauduleus is. Wat kan ik doen?

      Voer meteen een virusscan uit. Wanneer de afzender zich voordeed als de bank, is het belangrijk om dit bij de bank te melden. Doe dit ook wanneer de oplichting niet is gelukt, zo kan de bank anderen waarschuwen. Verder is het aan te raden om aangifte te doen bij de politie en melding te doen bij de Fraudehelpdesk.

      Hoe kan ik een Marktplaats-oplichter herkennen?

      Wanneer een malafide verkoper ophalen als optie aanbiedt, blijkt de ophaallocatie vaak op een Waddeneiland te zijn dat alleen per boot te bereiken is. Hierdoor oogt de verkoper best betrouwbaar, maar kiest het slachtoffer toch voor verzenden. Gewiekste oplichters zullen sowieso enkel reageren op kopers die op een behoorlijke afstand van hen zitten. Ook verkopers worden soms opgelicht via Marktplaats. Hierbij vragen kopers om een kleine betaling van bijvoorbeeld 1 eurocent, zogezegd om na te gaan of de verkoper wel te vertrouwen is. De betaling wordt echter uitgevoerd in een nagemaakte betaalomgeving. De koper tracht dan toegang te verkrijgen tot de bankrekening van de verkoper. Gebruikersbeoordelingen kunnen handig zijn, maar let er toch mee op. De beoordelingen kunnen namelijk nep zijn of het account kan gehackt zijn. Verder is het een pluspunt als de gegevens zoals de bankrekening of de ID van een verkoper zijn gecontroleerd. Als koper is het verder aan te raden om te kiezen voor de dienst ‘Marktplaats Gelijk Oversteken'. Hierbij betaalt de koper aan het online betaalplatform en stuurt de verkoper het pakje naar de koper. Pas als de koper aangeeft het pakje te hebben ontvangen, betaalt het online betaalplatform de verkoper. Als de verkoper een oplichter is, zal hij hier niet aan mee willen werken.