Ouders dragen verantwoordelijkheid voor hun kinderen. Zeker bij jonge kinderen is dit het geval. Zij hebben vaak nog onvoldoende beoordelingsvermogen en daarom moeten ouders toezicht houden en hen goed opvoeden. Wanneer het kind ouder wordt, kan het meer verantwoordelijkheid dragen en zullen de ouders minder snel aansprakelijk zijn.

Inhoudsopgave

Aansprakelijkheid van ouders voor hun kinderen

Ouders moeten zorgen voor een goede opvoeding en kinderen de juiste normen en waarden bijbrengen. Daarom legt het aansprakelijkheidsrecht een grote verantwoordelijkheid op de schouders van de ouders, zoals het dit bijvoorbeeld ook doet voor diereneigenaren. De regels zijn afhankelijk van de leeftijd van het kind. De wet voorziet andere regels voor kinderen jonger dan 14 jaar, kinderen van 15 en 16 jaar en kinderen van 16 jaar of ouder. Ouders kunnen ook aansprakelijk zijn voor meerderjarige kinderen, maar dit gebeurt slechts uitzonderlijk.

Aansprakelijkheid van ouders voor kinderen jonger dan 14 jaar

In het aansprakelijkheidsrecht neemt men aan dat kinderen tot 14 jaar niet aansprakelijk zijn voor de schade die zij veroorzaken. Eigenlijk zegt de wetgever dat deze kinderen nog te jong zijn om heel goed te begrijpen wat ze doen en dat zij dus niet zomaar aansprakelijk kunnen worden gesteld. Dit wil echter niet zeggen dat schadelijders geen schadevergoeding kunnen krijgen: zij kunnen gewoon de ouders aansprakelijk stellen. Ook voor hen is dit een goede zaak, want de ouders hebben natuurlijk meer te bieden dan het zakgeld van het kind.

We spreken in dit geval van risicoaansprakelijkheid, waarbij de ouder of de voogd steeds aansprakelijk is. Dit is ook het geval wanneer ze hun kind goed hebben opgevoed en er hen niks te verwijten valt: het is het risico van het vak. Deze risicoaansprakelijkheid geldt zelfs voor de ouder waarbij het kind niet inwoont, bijvoorbeeld wanneer het kind bij de ex-partner woont. Wel geldt de risicoaansprakelijkheid enkel voor ouders en voogden en niet voor oppasouders en pleegouders. Zij kunnen wel aansprakelijk worden gesteld volgens de klassieke aansprakelijkheidsregels. In dit geval is een fout of een onrechtmatige daad altijd vereist.

Deze risicoaansprakelijkheid is wel heel bijzonder geformuleerd en dit om onwenselijke situaties te voorkomen. In de eerste plaats geeft de wetgever aan dat het kind iets moet hebben gedaan waarvoor het aansprakelijk zou zijn als het een volwassene zou zijn. Het gaat dan bijvoorbeeld om een ruit intrappen met een bal of het bekrassen van een auto. Ten tweede bepaalt de wetgever dat het moet gaan om een actieve handeling. Een ruit intrappen met een bal valt hier duidelijk onder, maar bijvoorbeeld ook een actieve reflexhandeling. Denk in dat geval bijvoorbeeld aan een kind dat struikelt en dat in zijn valbeweging in een reflex een peperdure halsketting kapottrekt. Wat er daarentegen niet onder valt is een nalaten. Hierdoor wordt voorkomen dat ouders aansprakelijk zouden zijn voor hun tweejarig kind dat vanuit de buggy toekeek hoe iemand verdronk en niet ingreep.

Ouders aansprakelijk voor jong kind dat mept met een schep

In een uitspraak van 14 mei 2012 (ECLI:NL:RBSGR:2012:BW6816) is duidelijk te herkennen hoe streng de risicoaansprakelijkheid voor ouders is. In deze zaak speelden vier jonge kinderen in de zandbak op school. Daar heeft een van de jonge kinderen een schep gepakt en op het hoofd van een vijfjarige gemept, waarbij het vijfjarige kind een ernstig hersenletsel heeft opgelopen. De rechter vond dat de school geen fout had gemaakt. Er waren twee medewerkers die toezicht hielden over slechts twaalf kinderen en het had niet moeten verwachten dat een kind een schep zou gebruiken om op het hoofd van een vijfjarige te meppen. Daarom kwam de aansprakelijkheid volledig bij de ouders te liggen, zelfs op een plek waar zij geen toezicht kunnen houden over hun kind. Er werd zelfs niet eens de vraag gesteld of zij al dan niet ergens zijn gefaald in de opvoeding van hun kind.

Aansprakelijkheid van ouders voor kinderen van 14 en 15 jaar

Eenmaal een kind de leeftijd van 14 jaar heeft bereikt, draagt het zelf meer verantwoordelijkheid, krijgt het meer vrijheid en heeft het meer besef over de gevolgen van zijn daden. De ouders blijven verantwoordelijkheid dragen, maar de wetgever laat de strenge risicoaansprakelijkheid los. In de plaats hiervan komt er een foutaansprakelijkheid met een omgekeerde bewijslast.

Eigenlijk blijven de ouders hier dus gewoon aansprakelijk voor hun kinderen, maar deze keer hebben ze wel een uitweg: ze kunnen bewijzen dat ze alles wat in hun macht ligt hebben gedaan om het gedrag van hun kind te beletten. Wat ouders al dan niet moeten doen, zal per situatie verschillen. Als een kind een groter risico oplevert, bijvoorbeeld omdat het eerder al kattenkwaad heeft uitgehaald, moet een ouder dan ook meer voorzorgsmaatregelen nemen.

Ouders aansprakelijk voor brandstichting door veertienjarige

Voor een mooi voorbeeld hiervan verwijzen we naar een uitspraak van Rechtbank Roermond op 20 juli 2005 (ECLI:NL:RBROE:2005:AU1696). Bij deze zaak was het bewezen dat een veertienjarige zich schuldig had gemaakt aan brandstichting, waarbij bossen riet, een tractor en een kar in vlammen zijn opgegaan. Hiervoor had de veertienjarige, een jongen met een geestelijke tekortkoming, van huis twee liter benzine meegenomen. Het is aan de ouders om te bewijzen dat ze alles hebben gedaan om dit gedrag van hun kind te belemmeren. De rechter vond dat zij hier niet in slaagden, net omdat de jongen een geestelijke tekortkoming had en zomaar toegang had tot benzine.

Aansprakelijkheid van ouders voor kinderen van 16 jaar en ouder

Eenmaal het kind de leeftijd van 16 jaar heeft bereikt, bestaan er geen bijzondere regels meer die de aansprakelijkheid automatisch in de schoenen van de ouders schuiven. Op dit moment kunnen ouders wel nog steeds aansprakelijk zijn, maar dan enkel wanneer bewezen kan worden dat hen iets te verwijten valt. Het gaat dan om situaties waarbij ouders hun kind niet hebben weerhouden van het plegen van de daad. Toch wordt dit slechts hoogst uitzonderlijk eens door de rechtbank aanvaard.

Ouders niet aansprakelijk voor schietpartij in Alphen aan den Rijn

Een bekend voorbeeld hiervan is de schietpartij in Alphen aan den Rijn in 2011. Toen schoot een 24-jarige man, Tristan, zes mensen dood en verwondde zeventien mensen in een winkelcentrum alvorens hij zichzelf van het leven beroofde. Tristan was altijd al een bijzondere jongen. Het was een stille leerling uit een keurig gezin. Hij had weinig vriendjes, maar hij had er wel. Op een klasfoto staat Tristan al eens alleen en trekt hij een gekke bek. Op zijn twaalfde gaat Tristan voor het eerst mee met de vader van een vriendje naar de schietbaan. Wapens zouden hem blijven fascineren.

Op zijn veertiende begint Tristan stemmen te horen. Als eerste is het God die tegen hem spreekt. Hij concludeert dat God fouten maakt en dat God zelf verantwoordelijk is voor het lijden van mensen. Vooral de kernramp in Tsjernobyl, voltrokken in zijn geboortejaar, schuift hij in de schoenen van God. Tristan komt tot de conclusie dat God slecht is. Gesprekken hierover met zijn ouders draaien enkel op ruzie uit.

Op zijn vijftiende begint Tristan met het tekenen van monsters en herschrijft hij het Heilige Woord. Hij wil met zijn tegenwoord aantonen hoe slecht God is. Niet veel later hoort hij stemmen van geesten. Een van de stemmen die tegen hem spreekt, is van een van de schutters die toesloegen in de Columbine High School in 1999. Toen schoten twee leerlingen twaalf medeleerlingen en een leraar dood alvorens ze samen zelfmoord pleegden. Als Tristan wordt gevraagd wat hij later wil worden, antwoordt hij scherpschutter. Niemand trekt aan de alarmbel.

Tristan trekt zich steeds meer terug in zijn kamer en speelt eindeloos computerspelletjes, vooral schietspellen. Hij heeft dan ook enkele vriendjes. Hij leent aan een van zijn vrienden de luchtbuks van zijn vader uit, waarna het vriendje er meteen mee in de enkel van een andere vriend schiet. Volgens Tristan zijn vader gaat het louter om een jeugdzonde.

Tristan behaalt zijn diploma en vindt een eerste baan bij een distributiecentrum. Hij wordt 19 en wil een wapenvergunning krijgen, maar dat lukt niet: het luchtbuksincident zit in de weg. Op zijn twintigste bereiken de ouders onheilspellende berichten. Het zou niet goed gaan met Tristan. Zijn ouders vinden een rood schrift op zijn kamer met daarin zelfmoordplannen en een afscheidsbrief. Tristan wordt opgenomen in een gesloten afdeling. Volgens zijn behandelaars is hij psychotisch en heeft hij hallucinaties. Toch mag hij na 15 dagen al naar huis. Tristan moet zich verder laten opvolgen, maar daagt na een tijdje niet meer op. Dat kan, want zijn moeder gaat dan ook al niet meer mee.

Later ontdekken zijn ouders dat hij opvallend veel informatie opzoekt over het bloedbad in de Columbine High School. Ze denken dat hij wil weten wat de daders ‘bezielde'. In 2008 belandt Tristan in het ziekenhuis na een overdosis slaappillen. Volgens zijn ouders een ongelukje en geen zelfmoordpoging. Toch gaat het niet veel later ineens beter met Tristan: hij krijgt zijn wapenverlof, hoewel er hierbij duidelijk iets over het hoofd gezien is. Een foutje bij de politie, later zouden zij daarvoor aansprakelijk worden geacht. Tristan gaat op dit moment aan het werk als orderpicker maar dat vlot niet goed. In zijn hoofd krijgen de cijfertjes die hij doorkrijgt vaak andere betekenissen. Hij wordt dan maar schoonmaker en maakt praatjes met stellingkasten. Soms maakt hij ook gebaartjes, alsof hij schiet – iets wat ook de Columbine-schutters deden.

Zijn vader gaat met hem wandelen en ze trekken samen naar de schietclub. Het is het enige waar zijn zoon rust in kan vinden. Na honderden trainingssessies koopt Tristan een EVP-speler en wil hij in contact treden met geesten op een begraafplaats. Dan gebeurt het ondenkbare: de kernramp in Fukushima. Tristan wordt erdoor gegrepen en alle frustraties tegenover God zijn terug. Rond deze periode ruilt Tristan zijn dag- en nachtritme om. Hij koopt ook een kogelwerende vest, camouflagekleding en een extra semiautomatisch geweer. Allemaal legaal en zijn ouders laten het gebeuren.

Op 7 april schiet Tristan met zijn vader en geeft hij op de club aan dat hij de bestelde munitie niet meer nodig heeft. Ze mogen het annuleren. Niemand stelt zich daar vragen bij. Twee dagen later is het 9 april, de verjaardag van de schutter van Columbine. Voordien had Tristan 19 uur lang informatie opgezocht over de schietpartij. Tristan ruimt zijn kamer op. Het is 12.08 uur, het exacte uur waarop de schietpartij in de Columbine High School begon, en dan zoeft het eerste slachtoffer in Alphen aan de Rijn op de grond. Drie minuten later ligt het winkelcentrum vol slachtoffers en berooft Tristan zich van het leven.

Jaren later werden de ouders voor de rechtbank gedaagd. Er wordt de vraag gesteld of zij niet nalatig zijn geweest en zij hun zoon niet hadden kunnen stoppen. De rechter oordeelt uiteindelijk dat zij niet aansprakelijk zijn voor de daden van hun kind. Het valt best te begrijpen dat ook de ouders verscheurd zijn door de gebeurtenissen en dat ze het oprecht niet hadden zien aankomen, maar het verschil met de aansprakelijkheid voor jonge kinderen kan dus niet groter zijn.

Aansprakelijkheidsverzekering bij aansprakelijkheid voor kinderen

Wanneer ouders een aansprakelijkheidsverzekering afsluiten, zijn de kinderen ook verzekerd. De aansprakelijkheidsverzekering dekt de schade die de verzekerde heeft veroorzaakt en waarvoor iemand aansprakelijk is. Het maakt daarbij niet uit of men de schade zelf heeft veroorzaakt of niet. Ook schade veroorzaakt door kinderen of honden komt bijvoorbeeld in aanmerking.

Aansprakelijkheidsverzekering zal niet altijd vergoeden

Aan de dekking zijn bovengrenzen gekoppeld. Vaak gaat dit om zo'n 1 tot 2,5 miljoen euro. Wanneer de ouders aansprakelijk zijn voor het gedrag van hun kind, moet de aansprakelijkheidsverzekeraar de schade tot deze bovengrens vergoeden. Dit is zelfs het geval wanneer het kind moedwillig handelt, zoals de schutter in Alphen aan den Rijn.

De aansprakelijkheidsverzekeraar kan ook een aantal dingen doen om niet of minder te moeten betalen. Zo kan hij bijvoorbeeld aantonen dat de ouders of het kind niet aansprakelijk zijn of kan hij een andere (mede-)aansprakelijke aanwijzen. Bij de zaak met de schep en de zandbak werd bijvoorbeeld gepoogd om ook de school aansprakelijk te stellen.

Daarnaast is het voor de aansprakelijkheidsverzekeraar vaak wenselijk dat de ouders van het kind niet aansprakelijk zijn, maar dat enkel het kind zelf aansprakelijk is. Dit is zo omdat opzettelijk veroorzaakte schade, zoals het bekrassen van een auto, niet door de aansprakelijkheidsverzekeraar wordt gedekt. De verzekeraar moet zo'n opzettelijke daad, waarvoor niet de ouders maar het kind aansprakelijk is, niet vergoeden.

Meer informatie over wanneer een aansprakelijkheidsverzekering geen schade vergoedt →

Opletten wanneer het kind 18 jaar wordt

De aansprakelijkheidsverzekeraar dekt niet eeuwig de aansprakelijkheid van kinderen. Over het algemeen loopt dit wel verder tot na de achttiende verjaardag, maar dan enkel wanneer het kind nog thuis woont of het tijdens zijn studie op een kamer woont. Er zijn dan wel allerlei beperkingen. Zo mag het kind bijvoorbeeld niet getrouwd zijn of geldt dit maar tot hun 27ste verjaardag. Elke verzekeraar hanteert eigen regels dus vraag dit zeker even na.

Veelvoorkomende situaties besproken

De onverantwoordelijkheid van kinderen uit zich ook op andere domeinen, bijvoorbeeld wanneer ze een (online) aankoop doen, een abonnement afsluiten of cyberpesten. Hieronder zijn dan ook een aantal veelvoorkomende situaties besproken.

Schuld door een abonnement dat door een kind is afgesloten

Als een minderjarig kind een abonnement heeft gesloten, bijvoorbeeld bij de sportschool, dan had de verkoper eigenlijk de toestemming van de ouders of voogd moeten vragen. Daarvoor is het niet verplicht dat ouders ook hun handtekening zetten. Het volstaat bijvoorbeeld om in de sportschool aan te geven dat men akkoord is. Zo'n handtekening zorgt er natuurlijk wel voor dat men sterker in de schoenen staat. Hoe dan ook: als een ouder aangeeft akkoord te zijn, is het ook verantwoordelijk voor de betaling van het abonnement. De verkoper mag de ouders dan om geld vragen.

Wanneer een kind een abonnement heeft afgesloten zonder toestemming van de ouder, dan hebben ouders het recht om dit te vernietigen. Alles moet dan weer worden teruggedraaid. Het kind zal de pas voor de sportschool moeten teruggeven en het geld moeten terugkrijgen. Het is wel belangrijk dat ouders dit zo snel mogelijk en schriftelijk doen. Wanneer de tegenpartij hier niet aan mee wil werken, kan men op andere manieren hun recht halen. Bijvoorbeeld door naar een geschillencommissie te stappen of naar de rechter te gaan. Meldt de klacht zeker ook bij de ACM.

Schuld door aankoop van een kind

Bij kleine aankopen is het niet altijd nodig dat ouders hun toestemming geven. Zo mag een kind uiteraard snoep kopen in een snoepwinkel of een boek kopen in een boekenwinkel. Dit is een normale aankoop. De verkoper mag dan aannemen dat de ouders hier hun toestemming voor hebben gegeven. Dit wil ook zeggen dat de ouders eventueel voor de aankoop moeten betalen, bijvoorbeeld wanneer het kind op school een agenda bestelt.

Dit is anders wanneer het gaat om een normale aankoop waarbij ouders uitdrukkelijk en tijdig lieten weten dat zij hier hun toestemming niet voor hebben gegeven. Dan mag de aankoop niet doorgaan en mag de verkoper niet om geld vragen aan de ouders.

Voor grote aankopen geldt dit niet: dan gelden dezelfde regels als bij het afsluiten van abonnementen. Ook hier kunnen de ouders de vernietiging van de koopovereenkomst eisen als zij niet uitdrukkelijk hun toestemming hadden gegeven.

Of een aankoop al dan niet normaal is, moet per geval worden bekeken. Een kind van 17 jaar heeft bijvoorbeeld al iets meer financiële ademruimte en mag zonder uitdrukkelijke toestemming duurdere dingen kopen dan een kind van 7 jaar. Van zodra het kind 18 jaar is op het moment van de aankoop is het zelf verantwoordelijk.

Schuld bij gedrag op internet

Bovenstaande regels gelden ook wanneer minderjarige kinderen via het internet een aankoop doen of een abonnement afsluiten. Daarnaast is het belangrijk om aandacht te hebben voor bijzondere situaties, zoals cyberpesten. Cyberpesten kan grote gevolgen hebben. Zo grijpt het verhaal van de vijftienjarige Tharukshan uit Heerlen nog steeds naar het hart. Hij werd online gepest via sociale media en de jongen pleegde uiteindelijk zelfmoord.

Hier gelden de klassieke aansprakelijkheidsregels, zoals de strenge risicoaansprakelijkheid bij kinderen jonger dan 14 jaar. Nadien is het aan de ouders om aan te tonen dat ze voldoende hebben gedaan en voldoende toezicht hebben gehouden. Zo mag er van de ouders worden verwacht dat zij in een goede mediaopvoeding voorzien, de computer in de woonkamer plaatsen waar ze een oogje in het zeil kunnen houden en dergelijke meer.

Schuld bij gebeurtenissen op school

Ook bij gebeurtenissen op school kunnen ouders nog steeds aansprakelijk zijn. Bij de risicoaansprakelijkheid – denk maar aan het verhaal met de schep en de zandbak – is dit zelfs de regel. Toch geldt ook bij oudere kinderen dat ouders nog steeds aansprakelijk kunnen zijn, bijvoorbeeld als ouders tekortschoten in de opvoeding van hun kind. De eerder aangehaalde aansprakelijkheidsregels zijn hier dus gewoon van toepassing.

Het moet wel gezegd worden dat ook scholen aansprakelijk kunnen zijn voor hun leerlingen en dit zelfs ongeacht de leeftijd van het kind. Scholen zijn namelijk verplicht om redelijke maatregelen te nemen om anderen te beschermen tegen het schadelijk gedrag van leerlingen. Er zal telkens moeten worden nagegaan of de school in de gegeven omstandigheden voldoende maatregelen had getroffen. Bij oudere kinderen zal de school minder maatregelen moeten treffen dan bij jonge kinderen. En bij kinderen met psychische problemen zal een school net veel meer moeten doen.

Veelgestelde vragen over de aansprakelijkheid voor kinderen

  • Moet ik de verkeersboete van mijn kind betalen?

Wanneer een kind 16 jaar is of ouder, moet het kind de boete zelf betalen. Wanneer het kind jonger is dan 16 jaar, moeten de ouders de verkeersboete betalen. De verkeersboete bedraagt dan 50% van de normale verkeersboete. Wanneer een kind iets strafbaars doet en een boete krijgt opgelegd door de rechter, moet het kind ongeacht de leeftijd de boete zelf betalen. De rechter houdt hier bij het bepalen van de boete rekening mee en zal bijvoorbeeld geen rekening houden met het inkomen van de ouders.

  • Mijn meerderjarig kind woont bij mij in. Moet ik de schulden van mijn kind betalen?

Nee en ook de deurwaarder kan hier niet toe dwingen. Wel is het zo dat de deurwaarder beslag kan leggen op de spullen van het kind. Het is dan heel belangrijk dat de ouders kunnen bewijzen welke spullen van hen zijn. De deurwaarder mag bijvoorbeeld het televisietoestel op de slaapkamer van het kind meenemen, tenzij de ouders kunnen bewijzen dat het van hen is. Daarom is het heel belangrijk om altijd de bonnetjes van aankopen bij te houden.

  • Ben ik verantwoordelijk als mijn minderjarig kind rood staat op zijn rekening?

Een minderjarig kind kan enkel een bankrekening openen met de toestemming van zijn ouders. Door de handtekening op het aanvraagformulier te zetten, dragen ouders gewoon verantwoordelijkheid. Als het kind te weinig geld op de rekening heeft, kan de bank dan ook bij hen aankloppen. Het is dan ook belangrijk om uitdrukkelijk geen toestemming te geven om rood te staan.

  • Wanneer moet mijn kind een eigen aansprakelijkheidsverzekering hebben?

Bij een aansprakelijkheidsverzekering geeft men de gezinssamenstelling aan en dan zijn inwonende minderjarige kinderen meteen verzekerd. Wanneer ze meerderjarig worden, zal de verzekeringspolis bepalen hoe het verder moet. Meestal zijn kinderen nog steeds verzekerd als ze thuis wonen of op een kamer wonen voor hun studies, dit vaak tot hun 27ste levensjaar en soms maar tot hun 23ste levensjaar. Nadien moeten ze een eigen aansprakelijkheidsverzekering hebben. Ook wanneer het kind nog thuis woont maar trouwt, moet het kind vaak een eigen aansprakelijkheidsverzekering hebben. Dit verschilt met andere woorden per verzekeraar.

  • Is een aansprakelijkheidsverzekering voor mijn kinderen verplicht?

Ouders zijn niet verplicht om een aansprakelijkheidsverzekering af te sluiten. In de zaak Elizabeth Kamerbeek (1969) werd zo'n verplichting door de Hoge Raad afgewezen. Toen werd door de eiser geopperd dat ouders automatisch tekort zijn geschoten wanneer zij geen aansprakelijkheidsverzekering voor hun kind hebben afgesloten, maar dit werd door de Hoge Raad niet geaccepteerd. Ouders kiezen dus zelf of zij al dan niet een aansprakelijkheidsverzekering afsluiten.