Skip to contentWA.nl logo
WA.nl logo
Geen resultaten
    WA.nl logo
    Geen resultaten
      Zwangere vrouw kijkt naar een bedje zonder een baby

      Aansprakelijkheid voor een ongepland kind (wrongful birth)

      Mensen hebben het recht om zelf plannen te maken over hun gezinsleven. Ze mogen zelf beslissen hoeveel kinderen ze willen en hoe ze die kinderen opvoeden, zolang ze daarbij de wettelijke regels maar respecteren. Een ongelukje kan na de geslachtsgemeenschap altijd gebeuren, dat zijn de risico's van het vak. Als echter een fout van een ander een ongepland kind veroorzaakt, is het mogelijk om hiervoor een schadevergoeding te vragen. Dat blijkt uit eerdere rechtspraak.

      Ongewenst zwanger en een schadevergoeding

      In de juridische wereld spreekt men over wrongful birth, een veelgebruikte term voor de geboorte van een ongewenst – of beter: ongepland – kind ten gevolge van onrechtmatig gedrag van een ander. Niet alleen onrechtmatige acties komen daarvoor in aanmerking, maar ook het uitblijven van een actie. Het gaat om diverse gedragingen door een derde die de conceptie heeft veroorzaakt of die het niet heeft verhinderd en dit tegen de wil van degene die nu zwanger is of bevallen is.

      Wrongful birth kan verschillende oorzaken hebben, bijvoorbeeld een mislukte abortus of een mislukte sterilisatie. Er is dan mogelijk sprake van een medische fout. Een voorbeeld hiervan is een zaak die in 1997 voor de Hoge Raad verscheen (ECLI:NL:HR:1997:ZC2286). Een vrouw had in 1984 een spiraaltje laten plaatsen. Bij een operatie in 1986 heeft een arts het spiraaltje verwijderd. Hij heeft geen nieuw spiraaltje geplaatst en heeft de vrouw hier niet van op de hoogte gebracht. Uiteindelijk bleek de vrouw ongepland zwanger te zijn van haar man. De arts erkende dat het om een beroepsfout ging en de vrouw kreeg een schadevergoeding toegewezen.

      Voor een ander voorbeeld van een wrongful birth verplaatsen we ons naar België. Daar was er een koppel met een ziek kind dat een beenmergtransplantatie nodig had. Daarom liet men in een fertiliteitsziekenhuis een nieuw kind verwekken. Door een medische fout kwam er een ongeschikte tweeling ter wereld. Er diende nog een vierde kind te komen dat wel geschikt was. De Belgische rechter oordeelde dat er sprake was van een wrongful birth. In Nederland zou de rechter in principe net dezelfde beslissing nemen.

      Niet altijd zal een medische fout aan de basis liggen van een wrongful birth. Een andere oorzaak van wrongful birth is bijvoorbeeld een verkrachting, waarbij de verkrachter aansprakelijk is voor zijn strafbaar gedrag. Verder kan ook een gescheurd condoom of een niet-werkende anticonceptiepil aan de oorzaak liggen. Dan zal men trachten om de producent aansprakelijk te stellen op grond van de productaansprakelijkheid, iets wat niet zo eenvoudig is.

      Aansprakelijkheid bij wrongful birth: ongepland kind is geen schadepost

      Opdat de zwangere recht zou hebben op een schadevergoeding, moet het zeker zijn dat de tegenpartij een fout heeft gemaakt. Dat kan zoals eerder aangehaald een medische fout zijn, maar het kan ook om een andere fout gaan. Daarnaast moet er schade worden geleden. Volgens de rechtspraak is het kind op zichzelf nog geen schade.

      Een ongepland kind is geen schadepost, de gevolgen wel

      Dat er schade is geleden, staat vast. Wrongful birth is namelijk een fysieke of lichamelijke inbreuk. Het druist in tegen het vrije zelfbeschikkingsrecht en de vrijheid om zelf de omvang van het gezin te kiezen. In het verleden is het een en ander ook al het onderwerp geweest van morele discussies.

      Men heeft bijvoorbeeld getracht om het kind als een schadefactor te beschouwen. Dat wil zeggen dat men een vergoeding wil voor het leed dat iemand is aangedaan, omdat men nu een ongewenst kind heeft. Dit druist echter in tegen de menselijke waardigheidsgedachte. Daarom wordt nooit aangenomen dat het kind een vorm van schade is. De gevolgen van het als een goede moeder aanvaarden van het ongeplande kind in het gezin kan wel schade opleveren. Dit kind zorgt namelijk voor extra opvoedings- en verzorgingskosten. Deze kosten komen wél in aanmerking voor een schadevergoeding.

      Men opperde ook al dat het kind psychische schade zal ondervinden omdat het ongewenst is, maar ook dat wordt door de Hoge Raad niet gevolgd. Volgens de Hoge Raad mag ervan worden uitgegaan dat de ouders het ongeplande kind alsnog met liefde en zorg zullen grootbrengen. Het uitgangspunt is met andere woorden heel duidelijk: hoewel het kind aanvankelijk ongepland was, neemt men aan dat het kind wel degelijk met liefde en zorg zal worden grootgebracht en dat het op zichzelf dus geen recht heeft op een schadevergoeding. Als de ouders het kind niet met liefde en zorg grootbrengen, is dat aan de ouders toe te rekenen.

      Schadebeperkingsplicht is geen plicht tot zwangerschapsafbreking

      In principe hebben slachtoffers een schadebeperkingsplicht. Als een slachtoffer de schade niet beperkt, treft het slachtoffer zelf schuld en is een deel van de schade voor eigen rekening. Zo zal een slachtoffer na een aanrijding bijvoorbeeld zo snel mogelijk naar een garage moeten gaan. Als hij eerst nog een plezierreisje met de auto maakt en de schade daardoor erger wordt, treft hij zelf schuld. De verergeringsschade is dan voor eigen rekening.

      Op basis hiervan is in het verleden al geopperd dat een slachtoffer dan maar abortus moet plegen en zo de schade moet beperken. Het is iets waar de rechter niet mee akkoord gaat. Volgens de rechter is het afbreken van een zwangerschap een persoonlijke keuze en kan men hier nooit toe worden gedwongen.

      Schadevergoeding bij een wrongful birth

      Eerder hebben we al benadrukt dat het kind op zich geen schade is. Toch komen verschillende schadeposten in aanmerking voor een schadevergoeding. In de eerste plaats gaat het om de verzorgings- en opvoedingskosten. Daarnaast speelt ook de inkomensderving een rol en ten slotte gaat het om de immateriële schade.

      Opvoedings- en verzorgingskosten

      Mensen die een kind krijgen, ervaren een financieel nadeel. In principe is dat een eigen keuze en zijn de kosten voor het opvoeden en verzorgen van een kind voor eigen rekening. Bij een wrongful birth zijn deze kosten echter ten laste van degene die aansprakelijk is. Het is natuurlijk moeilijk om vooraf te voorspellen hoe hoog deze kosten zullen zijn en ook de vrije wil speelt daarbij een rol. Sommige ouders kiezen ervoor om hun kinderen in de watten te leggen, maar dat is dan weer een persoonlijke keuze en dat kan de aansprakelijke niet worden aangerekend. Daarom koos de Hoge Raad er eerder al voor om de schadevergoeding te berekenen op basis van de gemiddelde opvoedings- en verzorgingskosten. Daarvoor dient men een beroep te doen op de NIBUD-gegevens.

      Inkomensderving

      Het kan dat de vrouw ten gevolge van de zwangerschap en de bevalling enige tijd niet kan werken en ze dus inkomsten verliest. Deze inkomensderving komt voor een schadevergoeding in aanmerking. Ook hier geldt dat er sprake kan zijn van persoonlijke voorkeuren. Sommige moeders beslissen om hun werk helemaal op te geven om zich volledig te focussen op de opvoeding van hun kind. Anders moeders blijven aan het werk en schakelen bijvoorbeeld de hulp in van de grootouders.

      In de praktijk zal de rechter nagaan in welke mate een keuze om niet te werken redelijk is. Op deze vraag is er geen kant-en-klaar antwoord mogelijk. Ook bijvoorbeeld de leeftijd van de andere kinderen, de gezinsomstandigheden, het aantal kinderen in het gezin, de gezondheidsomstandigheden van het kind en dergelijke meer zullen ook een rol spelen. Bij een groot gezin kan dat ene kind extra wel degelijk een reden zijn om huismoeder te worden, zeker als dat kind een beperking heeft.

      Immateriële schade

      Als het gaat over immateriële schade komen we snel opnieuw terecht in morele discussies. In ieder geval kan er sprake zijn van immateriële schade bij het slachtoffer, al was het maar omdat de zwangerschap en de bevalling ongemakken en pijn veroorzaken. Ook een schending van het recht op zelfbeschikking van de vrouw komt eventueel in aanmerking voor een vergoeding, hoewel dit ook afhankelijk is van de ernst van de normschending.

      Veelgestelde vragen over de aansprakelijkheid bij wrongful birth

      Het is eigen aan een wrongful birth dat het voer is voor allerlei morele discussies. Bovendien is de rechtspraak hieromtrent nog heel beperkt. Dit alles kan allerlei vragen oproepen. Hieronder bespreken we enkele veelgestelde vragen hieromtrent.

      Het slachtoffer ervaart immateriële voordelen door de liefde van een kind en krijgt een vergoeding voor de immateriële schade. Hoe kan dat?

      Hier wordt wel degelijk rekening mee gehouden bij het berekenen van de schadevergoeding. De liefde van het kind doet geen afbreuk aan de materiële kosten en de schadevergoeding voor materiële schadeposten, maar bij het berekenen van de schadevergoeding voor immateriële schade zal men er wel rekening mee houden. In de praktijk loopt de immateriële component hoe dan ook niet bijzonder hoog op.

      Wat is het verschil tussen wrongful birth en wrongful life?

      Bij een wrongful birth gaat het om de geboorte van een ongepland kind ten gevolge van een fout van een ander. Bij een wrongful life was het kind op zich niet ongepland, maar wel een genetisch defect of een erfelijke ziekte van het kind. Had men geweten dat er een ziekte of een defect was, dan had men het kind niet ter wereld laten komen. Ook bij een wrongful life is er een fout gemaakt, bijvoorbeeld door een gynaecoloog die bij het onderzoek niks heeft opgemerkt en dat eigenlijk wel hoorde te doen. Om die reden klaagt het met een ziekte of een defect geboren kind de arts aan.

      Is er sprake van wrongful birth bij een niet goed uitgevoerde abortus?

      Ja, een niet goed uitgevoerde abortus kan een medische fout zijn en dan kan er sprake zijn van een wrongful birth. Dat gebeurde ook eerder al bij een zaak die in 2004 voor de Hoge Raad verscheen (ECLI:NL:HR:2010:BL2229). De vrouw kreeg na de niet goed uitgevoerde abortus nog de kans om alsnog een abortus uit te laten voeren, maar het kindje was toen al zo gegroeid dat ze dit weigerde. De rechter gaf haar gelijk en besliste dat ze ondanks deze latere weigering toch recht had op een schadevergoeding.

      Wat moet ik doen als ik ongewenst zwanger ben en een abortus overweeg?

      We raden aan om contact op te nemen met de huisarts, met een maatschappelijk werker of met een abortuskliniek. Er dient dan een eerste gesprek plaats te vinden met een arts, waarna er nog een bedenktijd is van vijf dagen. Wie zestien dagen of minder overtijd is, heeft geen verplichte bedenktijd. Voor meer informatie verwijzen we naar de website onbedoeldzwanger.info. Via deze website is het bovendien mogelijk om gecertificeerde hulp in de eigen buurt te vinden.

      Tot hoeveel weken kan ik een abortus laten uitvoeren?

      In principe mag een abortus tot de 24ste week van de zwangerschap worden uitgevoerd, maar artsen gaan uit van 22 weken. Na 24 weken kan een abortus nog steeds worden uitgevoerd, maar dan enkel om zeer zwaarwegende medische redenen.